Historia

Índice do artigo

A Idade do Ferro: A Cultura Castrexa

 

O vestixio máis representativo da idade do Ferro no NW peninsular é o castro, que fai referencia a un asentamento fortificado. Falamos de idade do Ferro porque é nestes intres entorno a mediados do Iº milenio antes do cambio de era, aproximadamente século VI a.C., cando se vai coñecer a técnica da produción do ferro e aparecen os primeiros utensilios fabricados neste metal. A idade do Ferro tamén se coñece como a etapa protohistórica, facendo referencia a que non estamos plenamente en etapa histórica, senón que a diferenza entre prehistoria e historia está na existencia de documentación escrita; no momento que existen documentos escritos xa estamos falando de época histórica. Como é sabido, un proceso como a escritura non se fai universal dun día para outro, senón que se orixina nun lugar e vaise estendendo.

No caso da cultura castrexa, que ten o seu máximo expoñente no castro, van ser sociedades ágrafas –sen escritura- pero vainos chegar información escrita por referencias doutros pobos, neste caso do mundo romano, que a través de escritores como Estrabón, Plinio, Pomponio Mela, etc., infórmannos dos costumes destes pobos e da súa cultura, como é o caso do mundo castrexo.

Nestas sociedades vai ter un papel preponderante a guerra, de aí as características do hábitat en castros, que non é máis que un asentamento fortificado, cunha serie de elementos que facilitan o seu illamento e a súa defensa. Elementos como parapetos, murallas, foxos, pedras fincadas, cercados, etc. formarán parte do sistema defensivo, á vez que lle outorgan gran monumentalidade ao asentamento.

As sociedades que viven nestes asentamentos tipo castro, van ser comunidades xerarquizadas; cunha dedicación económica moi ampla, explotando tódolos biótopos á súa disposición, practicarán a gandería, a agricultura, o marisqueo e a pesca, así mesmo non abandonan actividades como a recolección (por exemplo das landras) ou a caza. Terá un importante papel o comercio, a actividade mineira e a metalúrxica.

O NW peninsular conta entre os seu haberes cunha grande riqueza metalífera (principalmente estaño e ouro) que será codiciada dende antigo polos pobos do Mediterráneo, servindo de elemento de intercambio, namentres exportábamos metais, importábamos viños, aceites, produtos suntuarios, etc.

A cultura castrexa en Boiro.

Un dos xacementos máis emblemáticos da idade do Ferro galaico son os Castros de O Neixón, que se atopan nunha pequena península que desauga no interior da ría de Arousa; trátase da península de O Neixón na parroquia de S. Vicenzo de Cespón. O conxunto arqueolóxico está formado por dous castros, o Castro Pequeno (VI-IV a.C.) e o Castro Grande (IV a.C.-III/IV d.C.) que foron importantes enclaves de intercambio e comercio de mercadorías. Destaca entre outras moitas circunstancias, por ser un dos castros máis antigos (Castro Pequeno) do NW peninsular.

As investigacións arqueolóxicas iniciáronse a mediados da década de 1920, concretamente en 1925 nada máis fundarse o Seminario de Estudios Galegos (1923), recalan en O Neixón Fermín Bouza Brey e Florentino López Cuevillas, ambos pertencentes á elite intelectual do momento, e integrados na prestixiosa Xeración Nós. Os resultados desta intervención arqueolóxica, que será considerada a primeira de carácter científico que se faga no eido da cultura castrexa, serán empregados, con posterioridade, para o que se considera como a primeira obra científica da arqueoloxía galega <> (López Cuevillas e Bouza Brey, 1929). Este feito converteu os Castros de O Neixón no paradigma, no modelo da cultura castrexa, o que obrigará con posterioridade, a que gran parte dos investigadores que traten determinados aspectos sobre o mundo castrexo, volvan escavar O Neixón para confirmar ou desmentir as hipóteses de partida. Hox en día segue sendo un xacemento de obrigada referencia nas publicacións sobre a idade do Ferro.

Na actualidade séguese facendo intervencións arqueolóxicas con fins científicos, asumidos polo Instituto de Estudios Galegos Padre Sarmiento pertencente ó Centro Superior de Investigacións Científicas (CSIC); á par estase executando unha posta en valor do xacemento, adecuándoo para que sexa visitable; e dotouse dun centro de interpretación nas inmediacións: Centro Arqueolóxico do Barbanza “Castros de Neixón”.

Outro xacemento de interese é o Castro de O Achadizo, que se localiza nunha pequena península sita na marxe setentrional da ría de Arousa, a unha altitude de 5 m. sobre o nivel do mar; nun lugar ocupado hoxe en día polo pobo de Cabo da Cruz. Os traballos de apertura dunha nova rúa en 1991, fixeron que saíra á luz parte das estruturas habitacionais, así como un conxunto importante de restos materiais.

Existe outra serie de xacementos castrexos na zona de Boiro, como son o Castro de Amoureira ou o Castro de Goritas, pero sen apenas tradición historiográfica, e que non foron intervidos arqueoloxicamente, salvo as prospeccións pertinentes.

Listado de castros de Boiro:

  • Alto do Castro (Vilariño)
  • O Castriño (Bealo)
  • Castro de Sandrenzo (Agro do Monte)
  • Castro de Cures
  • Castro de Runs
  • Castro de Casos do Barbanza.

 

|